Formatief evalueren in het primair onderwijs : werken aan groei

Anneke Noteboom, Gerdineke van Silfhout,  Anne-Christien Tammes
Enschede: SLO, december 2019. - 19 p.
Beschrijving van wat formatief evalueren precies inhoudt en hoe je als leerkracht het kunt inpassen in je onderwijs, geïllustreerd met voorbeelden uit de praktijk.
Hoe zorg je er als leerkracht voor dat leerlingen weten waar zij naartoe werken, dat zij weten wat zij al kunnen en wat zij nodig hebben om het leerdoel te behalen? Wanneer en hoe geef je als leerkracht zinvolle feedback? Hoe bepaal je vervolgstappen? En ook: hoe betrek je de leerlingen bij hun leren en geef je hen verantwoordelijkheid voor hun eigen leren? Formatief evalueren biedt leerkracht en leerlingen inzicht in het leerproces.
Open Formatief evalueren in het primair onderwijs

Reken- en wiskundeonderwijs aan (potentieel) hoogpresterende leerlingen

In dit themarapport beschrijft de Inspectie de resultaten van het themaonderzoek Reken- en wiskundeonderwijs aan (potentieel) hoogpresterende leerlingen. In dit onderzoek is gezocht naar kenmerken die bijdragen aan effectief reken- en wiskundeonderwijs voor hoogpresterende leerlingen. Het onderzoek is uitgevoerd op basisscholen, scholen voor speciaal onderwijs en havo/vwo-afdelingen.
Aanleiding voor dit thematisch onderzoek is de daling van het aandeel hoog en excellent presterende leerlingen voor rekenen en wiskunde. Het onderzoek laat zien dat het huidige reken- en wiskundeonderwijs de (potentieel) hoogpresterende leerlingen onvoldoende uitdaagt om tot een hoger niveau te komen. Het rapport bevat verschillende aanbevelingen die kunnen bijdragen aan effectief reken- en wiskundeonderwijs voor (potentieel) hoogpresterende leerlingen.

• Open Reken- en wiskundeonderwijs aan (potentieel) hoogpresterende leerlingen
• Open Technisch rapport bij het eindrapport Reken- en wiskundeonderwijs aan (potentieel) hoogpresterende leerlingen 

Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht

Het rapport bevat de resultaten van het Programme for International Student Assesment (PISA) uit 2018. Dit is een vergelijkend internationaal onderzoek naar de prestaties van 15-jarige leerlingen in 79 landen in lezen, wiskunde en natuurwetenschappen. De belangrijkste conclusies:

• Het niveau van leesvaardigheid is in Nederland achteruitgegaan, maar het niveau van wiskunde en natuurwetenschappen is stabiel gebleven. 
• De internationale positie van Nederland in PISA is voor leesvaardigheid verslechterd. 
• Bijna een kwart van de leerlingen is onvoldoende leesvaardig om als mondige burger in de huidige samenleving te participeren. 
• Nederlandse leerlingen zijn vooral minder goed in het evalueren van en het reflecteren op teksten. 
• Meisjes zijn in vergelijking tot jongens veel beter in lezen, iets beter in natuurwetenschappen en net zo goed in wiskunde. 
• Het opleidingsniveau van ouders hangt sterk samen met de prestaties van hun kinderen op de PISAtoets. 
• Nederlandse leerlingen zijn de minst gemotiveerde lezers van alle PISA-landen. 
• Nederlandse leerlingen zijn meer tevreden met hun leven dan leerlingen in de meeste OESO-landen.

Open Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht  

Beet!

Emmeloord : Wizz spel

Spel waar je probeert om met een aantal speelgetallen het BEET! getal te maken. Dit mag door met de speelgetallen te rekenen. Heb je als eerste BEET!? Dan verdien je de kaarten waar je het getal mee gemaakt hebt.

Er zijn twee versies:

Met de groene versie oefen je vooral optellen, aftrekken en vermenigvuldigen in het getalgebied tot 20. Voor groep 3, 4 en 5.

Met de rode versie oefen je optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen in het getalgebied tot 100.

Voor groep 5, 6, 7 en 8.

Niet aanwezig in kenniscentrum. Het spel kost € 15,95

Keer op keer

Inka en Markus Brand
Almere : 999 Games
Dobbel- en puzzelspel waarmee je de vaardigheid in creatief en strategisch denken, analyseren en redeneren kunt vergroten. Allemaal elementen van wiskundig denken. Het gaat niet om het rekenen, maar om de verschillende mogelijkheden af te wegen, vooruit te denken, en te redeneren welke keus op de korte maar ook op de langere termijn de meeste punten oplevert.

Niet aanwezig in kenniscentrum. Het spel kost € 14,95

Wil je betere rekenresultaten? Dan moet je vroeg met rekenen beginnen.

Bijdrage van Alice Klein op de Amerikaanse site WestEd.org.
Open To Raise Math Achievement, Start Early

Rekeninstructie in de kleutergroep : de instructiekring: brandstof voor het spel

Marcel Schmeier, Tinka Hofmeijer
In: Zorg primair. - jrg. (2019), nr. 7 ; p. 16-19
Met lit. opg.
Pleidooi om directe instructie in te zetten in de groepen 1 en 2 en stapsgewijze beschrijving van hoe een leerkracht dat kan doen voor rekenen.
De beschreven stappen: Wat wil ik ze leren? Hoe leer ik ze dat? Hoe weet ik dat ze geleerd hebben?
Het artikel staat in Team Rekenen Office 365.

Bareka profieltoets rekenen : online rekentoetsen

Piet Bandstra
Grou : Bandstra Speciaal Rekenadvies, 2018
Online toets- en oefenprogramma dat zich onder andere richt op het automatiseren en memoriseren van rekenopgaven. Het is ontwikkeld door Bandstra Speciaal Rekenadvies. Leren rekenen kan gezien worden als een opeenstapeling van kennis en vaardigheden. Dit is gevisualiseerd in een rekenmuurtje. Het is opgebouwd uit vier fasen, waarbij de eerste fase opgedeeld is in fase 1a en fase 1b. Om het kennen en kunnen van een leerling in beeld te brengen wordt gebruik gemaakt van drie typen toetsen: Screeningstoetsen, bestaande uit de representatieve sommen voor de groepen 3 t/m 6/7 van het basisonderwijs; automatiseringstoetsen, waarin de vlotte beschikbaarheid van de basiskennis wordt getoetst; en getalbegrip-toetsen. Deze sommen die de basiskennis vormen, zijn verdeeld over vijf ‘drempels’: 1. Optellen en aftrekken tot 10 ( 4+3, 7- 4) 2. Getallenlijn tot 100 3. Optellen en aftrekken over 10 tot 20 (8+7, 15-7) 4. Bouwsteensommen tot 100 (47+30, 67-40, 35+7, 35-7) 5. De tafels en de deeltafels De vijf drempels vormen de basis voor het leren hoofdrekenen. Het vlot kunnen beschikken over de basale voorkennis van fase 1a / 1b en de tafels en deeltafels uit fase 2, geldt als een voorwaarde voor het procedureel correct kunnen oplossen van de sommen in de volgende fasen. Algemeen wordt aangenomen, dat reguliere basisschoolleerlingen bij de overgang van groep 5 naar 6 vlot en accuraat beschikken over de basale kennisinhouden van de vijf drempels. De schriftelijke versies van de Profieltoets Rekenen zijn gratis te downloaden.
Open de site van Bareka

Kwartetten met de handelingsniveaus : een professionaliseringsinstrument voor het rekenonderwijs

Als rekencoördinator wil je je team inspireren, motiveren en activeren en uiteraard kennis en inzichten delen. Leerkrachten zijn meestal praktisch ingesteld en vergroten hun kennis van een theoretisch model bij voorkeur op een actieve manier waarbij deze nieuwe kennis ook direct toe te passen is in de praktijk. Op deze website lees je hoe je in spelvorm - ontwikkeld door Marieke Los - kunt werken aan een grotere bekendheid met het handelingsmodel door gebruik te maken van zelfgemaakte foto’s. Het professionaliseringsinstrument bestaat uit het maken en spelen van een kwartet, waarbij de handelingsniveaus van verschillende rekendomeinen centraal staan.
Open Kwartetten met de handelingsniveaus
Open het artikel over Kwartetten met de handelingsniveaus in Volgens Bartjens. - Jrg. 38 (2018-2019), nr. 5 (mei 2019) ; p. 28-31

Stappenplan keuzeproces leermiddelen in het primair en voortgezet onderwijs

Willem-Jan van Elk
Kennisnet, Zoetermeer; SLO (Nationaal Expertisecentrum Leerplanontwikkeling), Enschede Zoetermeer/Enschede : Kennisnet/SLO, 2019. - 9 p.
Het stappenplan Keuzeproces leermiddelen wil scholen helpen bij het inrichten van het keuzeproces van nieuwe (digitale) leermiddelen. Het stappenplan beschrijft de fases die scholen doorlopen bij het kiezen van nieuwe leermiddelen. Het keuzeproces als project kent verschillende fases: - Voorbereiding: hierbij zal de schoolleiding of een vaksectie het keuzeproces initiëren en een selectieteam van leraren samenstellen. Vervolgens krijgt het selectieteam van de schoolleiding en het bestuur een opdracht en randvoorwaarden. Een belangrijke stap in de voorbereidingsfase is analyseren welke leermiddelen de school al in huis heeft en de huidige leermiddelen evalueren. Door de plus- en minpunten vast te stellen in het huidige leermiddel en input te vragen van collega's, krijgt het selectieteam een beter beeld van waar het nieuwe leermiddel aan moet voldoen.
- Oriëntatie: hierbij inventariseert het selectieteam de leermiddelen op de markt en doet het inspiratie op. Hieruit ontstaat een longlist met leermiddelen waaruit het team kan kiezen. Daarnaast bepaalt het selectieteam de criteria waaraan een nieuwe leermiddel moet voldoen.
 - Keuze: het team komt tot een onderbouwde keuze voor een nieuw leermiddel. Dit leermiddel voldoet aan de criteria van zowel de school als de leraren zelf. Het selectieteam onderbouwt de keuze en deelt die met collega’s en de schoolleiding.
 - Invoering/Implementatie: alle leraren zijn betrokken bij de invoering van het leermiddel. Een belangrijke stap in deze fase is analyseren wat het nieuwe leermiddel betekent voor de inrichting van de lessen. - Evaluatie: evalueer samen op de school het keuzeproces en kom zo tot een efficiënte aanpak die aansluit bij de school. Een belangrijk onderdeel van het keuzeproces voor leermiddelen is het gesprek met leveranciers. In het artikel worden enkele tips gegeven, zoals het om uitleg en toelichting vragen zodat helder is hoe het leermiddel werkt.
Open Stappenplan keuzeproces leermiddelen in het primair en voortgezet onderwijs 

Leren rekenen : werken met de modellen uit het protocol ERWD

Cathe Notten
2e herz. dr. - Assen : Van Gorcum, 2019. - 144 p.
ISBN 9789023256267
Boek voor pabo-studenten en leerkrachten basisonderwijs die handvatten biedt om rekenwiskundelessen af te stemmen op de rekenvaardigheid en de ontwikkeling van de leerlingen, onafhankelijk van de rekenmethode. Drie modellen (het model hoofdfasen in de leerlijn, het drieslagmodel en het handelingsmodel) willen leerkrachten helpen grip te krijgen op de opbouw van leerlijnen, de bijpassende rekendidactiek en de wijze waarop de rekenvaardigheid van leerlingen in kaart gebracht kan worden begeleid kan worden. Elk model wordt in een apart hoofdstuk uitgewerkt. Met opdrachten, vragen en casussen wordt steeds de link naar de beroepspraktijk van de leerkracht gelegd. Ook is er in het boek informatie te vinden over het lesgeven aan zwakke(re) leerlingen, over diagnostisch onderwijzen volgens het Protocol ERWD en over leraarvaardigheden op 3 sporen. Bij het boek hoort een website met aanvullend materiaal zoals (voorbeeld)antwoorden op de reflectievragen, artikelen, filmfragmenten, meer voorbeelden, verwijzingen naar websites en oefenopdrachten.
De 1e dr. verschenen in 2014 met als titel 'Leren rekenen ook als het moeilijk wordt'
Plek in kenniscentrum: Rekenen 18424-NOTT

Goalonderwijs: volg de leerling makkelijk digitaal

Wanneer je als school nog niet bezig bent met een digitaal volgsysteem, kan het programma goalonderwijs.nl een hulpmiddel zijn om leerlingen van dag tot dag te volgen. Goal! is bruikbaar in de groepen 4 t/m 8, naast alle gangbare lesmethodes van rekenen, taal en spelling. De tool maakt gebruik van een vorm van formatief evalueren en is klassikaal of individueel inzetbaar. Na het nakijken noteer je bij elk leerdoel het percentage goede antwoorden. Iedere goed antwoord staat voor 20%. Door elke dag en van iedere leerling de percentages in Goal! in te voeren, krijg je inzicht in de cognitieve ontwikkeling van de leerling en de groep per leerdoel.
Open de site Goalonderwijs

Rekenkracht

Oosterhout : Methode Rekenkracht, 2012-
Rekenmethode waarin het aanleren van strategieën centraal staat; het gaat om inzicht. Rekenkracht werkt vanuit leerlijnen, tussendoelen en toetsing. De leerlijnen met tussendoelen zijn afgestemd op de referentieniveaus. Via de toetsen krijgen leerkrachten inzichten in waar leerlingen op de leerlijn zitten. De analyse laat op categorie- en leerdoelniveau de beheersing of uitval zien. Met de afname en analyse stelt de leerkracht vast wat het niveau van een leerling is. Dit is het uitgangspunt voor het opstellen van het (les)programma. Het groepsoverzicht maakt de organisatie van het onderwijs in de groep gemakkelijker. Elke les heeft de volgende opbouw:​ Automatiseren (10 minuten) Fase 1: Instructie volgens het directe instructiemodel (10 minuten) Fase 2: Begeleid inoefenen en activerende werkvormen (30 minuten) Fase 3: Proces evaluatie (10 minuten). De lessen en oefeningen zijn digitaal; werkboeken en kaartensets (met activerende werkvormen als extra verwerkingsmateriaal) zijn op papier.
Open de site van Rekenkracht

Nieuwsrekenen voor nieuwkomers

Wim Vlot ; met medew. van Dineke de Groot en Linda Jonkman
Rotterdam : CED-Groep, 2019
Uitgave om met nieuwkomers in Nederland aan de slag te gaan met uitdagende contextopgaven. Het taalniveau van deze veertig opgaven ligt op het niveau van begin groep 4, terwijl het rekenniveau op het niveau van groep 7/8 ligt. De onderwerpen van de contexten sluiten aan bij Nieuws over Nederland (zoals Koningsdag, Pasen en Sinterklaas) en bij de belevingswereld van de leerlingen (zoals dieren en school). Ook zijn de onderwerpen te koppelen aan de methode Wereld vol Woorden. Nieuwsrekenen voor nieuwkomers is bedoeld voor nieuwkomers in het basisonderwijs of op ISK's, die eraan toe zijn om contextopgaven te maken op hun eigen rekenniveau. Om succesvol aan de slag te kunnen met het programma moeten de leerlingen minimaal op AVI E3-niveau lezen. En ze moeten in ieder geval rekenbewerkingen kunnen maken die liggen op het niveau van groep 7. Oudere nieuwkomers (groep 7 en 8 en ISK) hebben door een taalachterstand vaak problemen om direct mee te komen met een deel van het reguliere rekenonderwijs in Nederland. Ze kunnen cognitief wel de kalere rekensommen aan die bij het niveau van groep 7 of groep 8 horen, maar door de taalproblemen begrijpen ze de vraagstelling en de teksten niet die in contextopgaven op dat niveau gebruikt worden. Deze leerlingen krijgen daarom vaak vooral kale rekensommen aangeboden of contextopgaven op een lager niveau. Hierdoor worden deze leerlingen niet op hun niveau aangesproken, terwijl dit juist van belang is om hun zelfvertrouwen te laten groeien en hun rekenontwikkeling niet te laten stagneren. Open de folder van Nieuwsrekenen voor nieuwkomers

Anders beginnen met vermenigvuldigen en delen

De kans is groot dat je bij het woord ‘vermenigvuldigen’ eerder denkt aan ‘tafels’ dan aan delen. Dit is een van de redenen om de introductie van vermenigvuldigen en delen nog eens onder de aandacht te brengen. Het wordt tijd om dit anders aan te pakken. Waarom en hoe lees je in dit artikel van Dolf Janson.
Open Anders beginnen met vermenigvuldigen en delen

Naar een nieuw onderwijsresultatenmodel primair onderwijs

Met ingang van het schooljaar 2020/2021 beoordeelt de Inspectie de leerresultaten aan het einde van de basisschool aan de hand van een nieuw onderwijsresultatenmodel.
De signaleringswaarden van de referentieniveaus zijn nu bekend. In het nieuwe onderwijsresultatenmodel beoordelen ze op deze manier de leerresultaten. Open de pagina met de toelichting van het model

Wijze lessen : twaalf bouwstenen voor effectieve didactiek

Tim Surma, Kristel Vanhoyweghen, Dominique Sluijsman, Gino Camp, Daniel Muijs, Paul A. Kirschner
Meppel : Ten Brink, 2019. - 203 p.
ISBN 9789077866528
Hoe maak je effectieve lessen? Dat is de kernvraag van dit boek. Het wil een kruispunt zijn tussen gedegen wetenschappelijk onderzoek en de klaspraktijk in Nederland en België.
De twaalf bouwstenen zijn:

1. Activeer relevante voorkennis
2. Geef duidelijke, gestructureerde en uitdagende instructie
3. Gebruik voorbeelden
4. Combineer woord en beeld
5. Laat leerstof actief verwerken
6. Zoek manieren om te achterhalen of de hele klas het begrepen heeft
7. Ondersteun bij moeilijke opdrachten
8. Spreid oefening met leerstof in de tijd
9. Zorg voor afwisseling in oefentypes
10. Gebruik toetsing als leer- en oefenstrategie
11. Geef feedback die leerlingen aan het denken zet
12. Leer je leerlingen effectief leren

Ga naar de site van Wijze lessen om het boek te downloaden én je vindt ook bij elk hoofdstuk praktijkvoorbeelden, beeld- en videomateriaal. Deze extra materialen worden continu uitgebreid.

Rekenen met verhoudingen op de basisschool : reken-wiskundedidactiek voor de bovenbouw

Annette Markusse, Frans van Galen
Groningen : Noordhoff Uitgevers, 2018 . - 232 p. . - (TAL voor de pabo)
ISBN 9789001877774
Deze eerste editie van Rekenen met verhoudingen op de basisschool reikt de leerstof van verhoudingen in de bovenbouw aan, verdeeld in breuken, verhoudingen, procenten, kommagetallen en grafieken. Bij de leerstofonderdelen is er steeds aandacht voor de benodigde didactische vaardigheden. Daarnaast kunnen studenten met de praktische opdrachten onderzoeken hoe ze als leraar iets aan zouden pakken en kunnen daarmee concreet oefenen in de klas. Het boek wil studenten leren hoe ze als leerkracht kinderen aan het denken kunnen zetten door de leerlingen actief op onderzoek uit te laten gaan. In de online omgeving vinden studenten en docenten de uitwerkingen van de opdrachten. Rekenen met verhoudingen op de basisschool is gebaseerd op boeken van het TAL-project. Het sluit daarmee aan op Rekenen met hele getallen op de basisschool. Beide uitgaven vormen samen de serie TAL voor de pabo.
Prijs: € 42,95

Hoe kun je samenwerkend leren zo inzetten dat het een positief effect heeft op de leerprestaties?

Onderzoek verricht naar aanleiding van een vraag die gesteld werd via de Kennisrotonde van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. Om samenwerkend leren effectief te laten zijn, is een goede interactie tussen groepsleden en een juiste didactische vormgeving essentieel. Leerkrachten moeten leerlingen voorbereiden en ondersteunen om samen te werken. Dat kunnen ze doen door leerlingen te trainen in sociale vaardigheden, de juiste taken te kiezen, leerlingen interactieregels te laten toepassen en individuele feedback te geven over interactie. Training van leerkrachten hierop kan helpen.
Lees het antwoord op de vraag Hoe kun je samenwerkend leren zo inzetten dat het een positief effect heeft op de leerprestaties?

Geef je leerlingen een stem in het leerplan

In het leren worden eigen keuzes van de leerling steeds belangrijker. Maar echt participeren - meepraten en meebeslissen zoals leerlingen dat nu en later gaan doen als lid van de maatschappij - gaat een stap verder. Je kunt het op school oefenen aan de hand van het vierstappenplan. In deze brochure van SLO lees je hoe je leerlingen in vier stappen laat meebepalen welke vragen bij een onderwerp in de lessen aan de orde komen.
Open het katern Geef je leerlingen een stem in het leerplan

Nut van adaptieve leermiddelen

Digitale adaptieve leermiddelen stemmen de opdrachten af op het niveau van de leerling. Adaptief houdt in dat er op maat wordt gewerkt. Leerlingen worden hierdoor op hun eigen niveau uitgedaagd. Als deze programma’s dit voor je doen, is er dan nog wel een leerkracht nodig? Artikel van Anne-Marijn Bruijn in het meinummer van JSW. Lees meer over Nut adaptieve leermiddelen

Discussie reken-wiskundeonderwijs

Het reken-wiskundeonderwijs is veelvuldig in het nieuws. De discussie erover wordt vaak polariserend gevoerd. Daar is het onderwijs niet bij gebaat. In het artikel op jsw-online.nl stellen Ronald Keijzer en Michiel Veldhuis: "Kies voor een constructieve dialoog en help je leerlingen op wiskundige wijze greep te krijgen op hun toekomst." Lees meer over Discussie reken-wiskundeonderwijs